Avrupa Birliği’nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması (CBAM), ithal edilen ürünlerdeki karbon emisyonları için fi...
Avrupa Birliği’nin Karbon Sınırda Düzenleme Mekanizması (CBAM), ithal edilen ürünlerdeki karbon emisyonları için fiyatlandırma yaparak karbon kaçağının önüne geçmeyi hedefliyor. 2023 yılında yürürlüğe giren CBAM geçiş dönemi süresince, Komisyon farklı paydaşlardan ve raporlardan veri toplayarak sistemin eksiklerini tespit etti. 10 Eylül 2025’te Avrupa Parlamentosu, bu deneyimler ışığında CBAM’ın sadeleştirilmesi ve güçlendirilmesine yönelik yeni bir düzenlemeyi kabul etti. Bu metin, söz konusu düzenlemenin öne çıkan yönlerini herkesin anlayabileceği bir dille özetlemektedir.
Geçiş döneminde edinilen verilere göre, ithalatçıların küçük bir kısmı toplam yerleşik emisyonların büyük bölümünden sorumludur; buna karşılık çok sayıda ithalatçı yalnızca çok düşük miktarda emisyona yol açmaktadır. Bu durum, küçük ithalatçılar için raporlama ve finansal yükümlülüklerin orantısız bir külfet oluşturduğunu ortaya koydu.
Yeni düzenleme ile “tek kütle temelli eşik” adı verilen bir de minimis muafiyeti getirildi. İthalatçının bir takvim yılı içinde demir–çelik, alüminyum, gübre ve çimento sektörlerinde ithal ettiği toplam malların net kütlesi 50 tondan az ise ithalatçı, CBAM kapsamındaki yükümlülüklerden muaf olacak. Bu eşik, elektrik ve hidrojen ithalatı için geçerli olmayacak çünkü bu sektörlerin ticaret yapısı ve emisyon yoğunlukları farklılık gösteriyor.
Eşiğin ardındaki amaç, ithal ürünlerde gömülü emisyonların en az %99’unun CBAM kapsamında kalmaya devam etmesini sağlarken küçük ithalatçılara bürokratik kolaylık getirmektir. Muafiyet, toplam emisyonların yalnızca %1’ine tekabül eden ithalatçıları kapsayacak ve bu sayede sistemin çevresel etkinliği korunurken idari masraflar azalacaktır.
Bir ithalatçı yıl içinde 50 tonluk eşik üzerine çıktığında, tüm ithalatları için CBAM yükümlülüklerine tabi hale gelecek. Bu durumda ithalatçı veya onun adına beyanname veren yetkili CBAM beyan sahibi, CBAM sertifikaları satın alacak ve yıl sonunda emisyonları bildirecek.
Yeni düzenleme, indirekt gümrük temsilcileri için de özel kurallar getiriyor. Bu temsilciler, ithalatçı adına gümrük işlemlerini yürüttüklerinde yetkili CBAM beyan sahibi statüsü almak zorunda olacaklar. Bu statü sayesinde, gümrük temsilcisi ithalatçı adına yükümlülükleri yerine getirir ve olası ihlallerde sorumluluk taşır.
İthalatçının eşiği aşmayı beklediği durumlarda, yetkilendirme başvurusunu zamanında yapması gerekir. Başvurusunu 31 Mart 2026’ya kadar yapan ithalatçı veya gümrük temsilcisi, başvuru sonuçlanana kadar ithalatına devam edebilecek. Bu kural, geçiş dönemi sonrasındaki ilk yılda ticaret akışının kesintiye uğramamasını amaçlıyor.
CBAM kapsamında ithal edilen mallar için emisyon beyanlarının ve sertifika tesliminin takvimi de güncellendi. Yetkili CBAM beyan sahipleri, önceki takvim yılına ait CBAM beyanlarını her yıl 30 Eylül’e kadar sunacak ve gerekli sertifikaları aynı tarihe kadar iptal edecek. Bu süre uzatması, şirketlere emisyon verilerini toplamak ve akredite doğrulayıcılar tarafından onaylatmak için daha fazla zaman tanıyor.
Komisyon ayrıca, ithalatçıların üçüncü ülkelerde ödedikleri karbon fiyatını belgelemek konusunda karşılaştıkları zorluklara çözüm üretmek için yıllık ortalama karbon fiyatı belirleyerek duyuracak. Böylece, ödenen karbon fiyatı CBAM sertifikası yükümlülüğünden mahsup edilebilecek.
Komisyon, CBAM verilerinin doğruluğunu ve eşik uygulamasının etkisini yakından izleyecek. Eşik sayesinde sistemin dışında kalan ithalatlardan gelen emisyon oranı %1’i aşarsa veya ticaret desenleri değişirse, eşik değerini değiştirmek için delegasyon yetkisi kullanılacak. Yeni eşik ancak mevcut eşikten 15 ton veya daha fazla sapma olması halinde revize edilecek.
Eşiği aştığı halde yetkilendirme almadan ithalat yapan veya yükümlülüklerini yerine getirmeyen ithalatçılar için ceza sistemi de güncellendi. Ceza miktarı belirlenirken hatanın niteliği ve kasıt durumu dikkate alınacak; küçük veya kasıtsız ihlallerde ceza indirimi uygulanabilecek. Ceza ödemesi, o yıl için beyanname verme ve sertifika teslim etme yükümlülüğünü ortadan kaldırsa da yetkili beyan sahibi kalan sertifika borçlarını sonraki yıl teslim etmek zorunda kalacak.
CBAM düzenlemesi, Avrupa’ya ihracat yapan ülkeler için önemli bir dönüşüm süreci başlatıyor. Özellikle demir–çelik ve alüminyum gibi karbon yoğun sektörlerde faaliyet gösteren üreticiler, ürünlerinin gömülü emisyonlarını doğru şekilde hesaplayıp raporlamak zorunda. 2025 reformu sayesinde küçük ihracatçıların idari yükü azalıyor; ancak 50 tonluk eşiküzerinde kalan firmalar için CBAM beyanı ve sertifika maliyetleri devam edecek.
Türkiye’deki ihracatçılar, bu düzenlemeye uyum sağlamak için emisyon verilerini toplama, doğrulama süreçlerini planlama ve olası karbon fiyatı indirimlerinden yararlanma konusunda hazırlık yapmalı. Ayrıca gümrük temsilcileriyle çalışılıyorsa, yetkilendirme süreçlerinin başlatılması ve takip edilmesi önem kazanacak.
Avrupa Parlamentosu’nun 10 Eylül 2025’te kabul ettiği bu düzenleme, CBAM’ın sadeleştirilmesi ve güçlendirilmesiyoluyla karbon kaçağı ile mücadeleyi daha etkin hale getirmeyi hedefliyor. Yeni de minimis eşiği, küçük ithalatçılara muafiyet getirirken CBAM kapsamındaki emisyonların en az %99’unun sistem içinde kalmasını sağlayacak. İthalatçıların yetkilendirilmesi, beyan takviminin esnekleştirilmesi ve ceza hükümlerinin netleştirilmesi ile birlikte CBAM’ın 2026’daki tam uygulama dönemine daha hazırlıklı girilmesi bekleniyor. Bu gelişmeler, Avrupa’nın iklim hedeflerini desteklerken aynı zamanda ticaret ortakları için daha öngörülebilir ve yönetilebilir bir çerçeve sunuyor.
